प्रकाशाने सिंहांना पळवणारा मुलगा

गोष्ट

रिचर्ड तुरेरे केनियाच्या किटेंगेलामध्ये वाढले. त्यांच्या कुटुंबाचं घर नैरोबी राष्ट्रीय उद्यानाच्या काठावर आहे. उद्यानात सिंह, जिराफ आणि इतर रानटी प्राणी फिरतात.

ते मासाई आहेत, आणि त्यांच्या कुटुंबाकडे गुरं होती. नऊ वर्षांचे असताना त्यांनी ती चरायला नेण्यास सुरुवात केली. रात्री अनेकदा सिंह येऊन कुटुंबाच्या गायी, शेळ्या आणि मेंढ्या मारून टाकत. ते सिंहांचा तिरस्कार करतच मोठे झाले.

फिरता प्रकाश

परिसरातल्या अनेक गुराख्यांनी प्रत्युत्तर दिलं. काहींनी विष देऊन सिंहांना मारलं. एका अहवालानुसार केनिया दरवर्षी 100 पेक्षा जास्त सिंह गमावतो, अनेकदा संतापलेल्या स्थानिकांमुळे.

रिचर्ड यांनी काहीतरी वेगळं करून पाहिलं. एके दिवशी ते हातात टॉर्च घेऊन गुरांच्या कुंपणाभोवती फिरत होते. सिंह दूर राहिले. ते फिरत्या प्रकाशाला घाबरत होते.

एके दिवशी, मी फिरत असताना, मला कळलं की सिंह फिरत्या प्रकाशाला घाबरतात.रिचर्ड तुरेरे, CNN ला, 2013

रिचर्ड 11 वर्षांचे होते. त्यांना विजेची छोटी उपकरणं उघडून दुरुस्त करायला आवडायचं. काही आठवड्यांनी त्यांच्याकडे एक योजना तयार होती.

त्यांनी कुंपणाभोवती खांबांवर लुकलुकणारे LED बल्ब लावले, जे छोटे तेजस्वी दिवे असतात. ते बाहेरच्या दिशेने होते. त्यांनी ते स्विच असलेल्या एका डब्याला आणि एका जुन्या कारच्या बॅटरीला जोडले. एक सोलर पॅनल बॅटरी चार्ज ठेवायचं.

बल्ब आळीपाळीने चालू-बंद होतात. सिंहाला ते असं वाटतं की कोणीतरी माणूस टॉर्च घेऊन फिरतोय.

• 11त्यांनी ते बनवलं तेव्हा वय
• $10किंवा त्यापेक्षा कमी, संपूर्ण यंत्रणेचा खर्च, संयुक्त राष्ट्रांच्या अहवालानुसार
• 752013 पर्यंत केनियात वापरात असलेले सेट

ते कामी आलं का?

अहवालांनुसार हो. CNN ने 2013 मध्ये सांगितलं की तेव्हापासून त्यांच्या कुटुंबाने सिंहांमुळे कोणतीही गुरं गमावली नाहीत. शेजाऱ्यांनी स्वतःसाठीही दिवे मागितले.

केनिया वन्यजीव सेवेतल्या एका शास्त्रज्ञाने BBC ला त्याचं कारण सांगितलं. सिंह स्थिर प्रकाशाला घाबरत नाहीत. पण अनेक ठिकाणांहून लुकलुकणारा प्रकाश त्यांना गोंधळात टाकतो.

रिचर्ड म्हणतात की त्यांना कोणीही शिकवलं नाही. “मी हे स्वतः केलं,” त्यांनी CNN ला सांगितलं.

2013 मध्ये, वयाच्या 13 व्या वर्षी, त्यांनी कॅलिफोर्नियातल्या TED परिषदेत भाषण केलं. वन्यजीव तज्ज्ञांनी त्यांना केनियातल्या एका चांगल्या शाळेत शिष्यवृत्ती मिळवायला मदत केली होती.

केव्हा काय घडलं

1. 9 व.रिचर्ड कुटुंबाची गुरं चरायला नेऊ लागतात.
2. 11 व.ते पहिल्या “लायन लाइट्स” बनवतात.
3. 2012ते शिष्यवृत्तीवर एका चांगल्या शाळेत जाऊ लागतात.
4. 201313 व्या वर्षी ते TED परिषदेत भाषण करतात.

ही गोष्ट खास का आहे

वन्यजीव वाचवण्याच्या बहुतेक कल्पना तज्ज्ञांकडून येतात. ही एका अशा मुलाकडून आली जो सिंहांचा तिरस्कार करायचा. तिने एकाच वेळी गुरं आणि सिंह दोघांनाही वाचवलं.

ती स्वस्त आणि साधीही होती, म्हणून शेजारी ती अवलंबू शकले.

आपण काय शिकू शकतो

स्रोत (इंग्रजीत)

• CNNBoy scares off lions with flashy invention (2013)
• Africa Renewal (United Nations)Simple invention brokers peace between humans and wildlife (2013)
• TEDRichard Turere, speaker profile

तथ्य-तपासणी टीप: स्रोत मुख्य कथेवर सहमत आहेत. तारखा त्यांच्या वयावरून काढल्या आहेत: CNN म्हणतं की 2013 च्या सुरुवातीला ते 13 वर्षांचे होते आणि त्यांनी दिवे 11 व्या वर्षी बनवले, म्हणजे सुमारे 2011. CNN म्हणतं की दिव्यांनंतर त्यांच्या कुटुंबाने सिंहांमुळे कोणतीही गुरं गमावली नाहीत; संयुक्त राष्ट्रांचा अहवाल म्हणतो की हल्ले “कमी होत” होते. संयुक्त राष्ट्रांचा अहवाल म्हणतो की यंत्रणेत पाच टॉर्च बल्ब आहेत आणि खर्च 10 डॉलरपेक्षा कमी आहे; CNN फक्त “कमी खर्च” म्हणतं. केनियातले 75 सेट ही CNN ची 2013 ची मोजणी आहे. केनिया वन्यजीव सेवेतल्या शास्त्रज्ञाचं वाक्य BBC ने दिलं, जसं संयुक्त राष्ट्रांनी सांगितलं; मी BBC चा लेख उघडला नाही. वर्षाला 100 पेक्षा जास्त सिंह गमावण्याचा आकडा संयुक्त राष्ट्रांच्या अहवालातला आहे, जो The Economist चा संदर्भ देतो; मी तो तपासला नाही. Elephant Society च्या 2023 च्या एका पानावर म्हटलं आहे की दिवे आता 2,000 पेक्षा जास्त घरांचं रक्षण करतात आणि ते दर आठवड्याला सुमारे नऊ गायी गमावत; हे एकाच स्रोतातून आहे, म्हणून कथा ते वगळते. द नेशन (केनिया) चा लेख CNN च्या लेखाची प्रत आहे, म्हणून तो दुसरा स्रोत मानलेला नाही. “आमचं मत” असलेल्या ओळी आमचं स्वतःचं विश्लेषण आहे. बाकी सर्व माहिती वरील स्रोतांमधून घेतली आहे.