90,000 અજાણ્યા લોકોને આશરો આપનાર ડૉક્ટર

વાર્તા

હાવા અબ્દીનો જન્મ સોમાલિયાના મોગાદિશુમાં થયો હતો. જ્યારે તેમની માતાનું અવસાન થયું ત્યારે તેઓ બાર વર્ષના હતાં. તેમની માતાનું મૃત્યુ બાળકના જન્મ વખતે થયું હતું. આ નુકસાને તેમનું હૃદય તોડી નાખ્યું, પણ તેમને એક લક્ષ્ય આપ્યું. તેમણે ડૉક્ટર બનવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી. તેઓ બીજી માતાઓને જીવતી રાખવા માંગતા હતાં.

તેમના પિતા મોગાદિશુના બંદર પર કામ કરતા હતા. તેમણે તેમના સપનાને ટેકો આપ્યો. 1964માં તેમને કીવમાં તબીબી અભ્યાસ માટે શિષ્યવૃત્તિ મળી. તેમણે સખત મહેનત કરી અને 1971માં ડિગ્રી મેળવી. તેઓ સોમાલિયાના પ્રથમ મહિલા સ્ત્રીરોગ નિષ્ણાતોમાંના એક બન્યાં. બાદમાં તેમણે વકીલાતની ડિગ્રી મેળવવા માટે રાત્રે અભ્યાસ પણ કર્યો.

ધૂળ વચ્ચે નાનું દવાખાનું

1983માં ડૉ. અબ્દીએ એક નાનું ગ્રામીણ ક્લિનિક શરૂ કર્યું. તેમણે અફગોયે નજીક પોતાના પરિવારની વડીલોપાર્જિત જમીન પર તે બનાવ્યું. આ ફાર્મ મોગાદિશુથી લગભગ ત્રીસ કિલોમીટર દૂર હતું. શરૂઆતમાં ક્લિનિકમાં માત્ર એક જ ઓરડો હતો. તેઓ દરરોજ લગભગ ચોવીસ મહિલાઓની સારવાર કરતા હતાં. તેમાંના મોટા ભાગના ગરીબ ખેડૂતો હતા જેમણે ક્યારેય ડૉક્ટર જોયા ન હતા.

જો કોઈ દર્દી પાસે પૈસા ન હોય તો ડૉ. અબ્દી કંઈ લેતા ન હતાં. તેઓ દવાઓ આપતાં અને બાળકોની સુરક્ષિત સુવાવડ કરાવતાં. આઠ વર્ષ સુધી તેમણે આ શાંતિપૂર્ણ સેવા ચલાવી. તેમણે ફાર્મ પર ફળના ઝાડ વાવ્યા અને મકાઈ ઉગાડી. જીવન શાંત અને સ્થિર હતું.

જ્યારે યુદ્ધ આવ્યું

1991માં સોમાલિયાની સરકાર પડી ભાંગી. એક ભયાનક ગૃહયુદ્ધે દેશને તબાહ કરી નાખ્યો. મોગાદિશુની શેરીઓમાં બંદૂકો ગુંજવા લાગી. હથિયારધારી ટોળકીઓએ ઘરો પર હુમલા કર્યા અને પડોશીઓ પડોશીઓ સામે લડવા લાગ્યા. ઘણા ભણેલા-ગણેલા ડૉક્ટરો અને શિક્ષકો વિદેશ ભાગી ગયા. ડૉ. અબ્દી પણ દેશ છોડીને જઈ શકતાં હતાં. તેમની પાસે તબીબી ડિગ્રીઓ હતી અને યુરોપમાં મિત્રો હતા.

તેમના નાનીએ તેમને ત્યાં જ રહેવા કહ્યું. તેમણે હાવાને કહ્યું કે ગરીબ પરિવારો પાસે ભાગીને જવા માટે બીજી કોઈ જગ્યા નથી. ડૉ. અબ્દીએ પોતાના ફાર્મ પર જ રહેવાનું નક્કી કર્યું. ટૂંક સમયમાં ભયભીત પરિવારો મોગાદિશુના રસ્તે ચાલીને આવવા લાગ્યા. તેઓ માથા પર નાની-નાની પોટલીઓ લઈને આવ્યા હતા. તેઓએ પોતાના ઘર ગુમાવી દીધા હતા. ડૉ. અબ્દીએ પોતાના દરવાજા ખોલ્યા અને તેમનું સ્વાગત કર્યું.

1992માં સોમાલિયામાં ભયાનક દુકાળ પડ્યો. અનાજ ખૂટી ગયું અને લોકો ભૂખમરાથી મરવા લાગ્યા. ડૉ. અબ્દીએ કોઈને પણ પાછું કાઢવાનો ઇનકાર કર્યો. તેમણે અનાજ ખરીદવા માટે પોતાના પરિવારના સોનાના દાગીના વેચી દીધા. તેમણે ભૂખ્યા બાળકોને ખવડાવવા માટે મકાઈ અને દૂધ ખરીદ્યા.

દરરોજ સવારે તેઓ મૃતકોને દફનાવવામાં મદદ કરતાં હતાં. કેટલાક દિવસોમાં તેઓ પચાસ લોકોને દફનાવતાં. છતાં તેઓ જીવતા લોકોની સારવાર કરતા રહ્યાં. તેમણે દરેક પરિવારને તંબુ બાંધવા માટે મફત જમીન આપી. તેમણે પીવાના શુદ્ધ પાણી માટે કૂવા ખોદાવ્યા. મહિલાઓએ લાકડીઓ અને કપડાંથી ગુંબજ આકારના ઘરો બનાવ્યા. આ ફાર્મ એક ધમધમતું આશ્રયસ્થાન બની ગયું.

હું એક સ્ત્રી છું, હા. પણ હું એક ડૉક્ટર છું. તમે સમાજ માટે શું કર્યું છે?હથિયારધારી લડવૈયાઓને ડૉ. હાવા અબ્દી, 2010

શાંતિના બે નિયમો

2000ના દાયકાના અંત સુધીમાં, ફાર્મ પર લગભગ નેવું હજાર લોકો રહેતા હતા. તે એક નાના શહેરમાં ફેરવાઈ ગયું હતું. તેમાં રહેનારાઓમાં મોટાભાગની મહિલાઓ અને બાળકો હતાં. ડૉ. અબ્દીએ ત્યાં આવનાર દરેક વ્યક્તિ માટે બે કડક નિયમો બનાવ્યા.

પહેલો, કોઈ પણ વ્યક્તિ લોકોને જાતિ કે કુળના આધારે વહેંચી શકે નહીં. સોમાલિયામાં કબીલાઓની દુશ્મની જ મોટાભાગના યુદ્ધનું કારણ હતી. ડૉ. અબ્દીએ કબીલાઓની વાતચીત પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂક્યો. તેમના કેમ્પમાં દરેક વ્યક્તિ માત્ર સોમાલી હતી. જો કોઈ કબીલા ઝઘડો શરૂ કરતું, તો રક્ષકો તેમને બહાર કાઢી મૂકતા.

બીજો, કોઈ પણ પુરુષ પોતાની પત્નીને મારી શકે નહીં. ડૉ. અબ્દીએ એક નાના ગોદામને જેલમાં ફેરવી નાખ્યું. જો કોઈ પુરુષ સ્ત્રી પર હાથ ઉપાડતો, તો રક્ષકો તેને ગોદામમાં પૂરી દેતા. જ્યાં સુધી ગામના વડીલો મામલો ન પતાવે ત્યાં સુધી તે ત્યાં જ રહેતો. લડવૈયાઓ દ્વારા શાસિત દેશમાં, સ્ત્રીઓને તેમના દરવાજા પાછળ શાંતિ મળી.

• 90,000મહત્તમ સમયે આશરો મેળવનાર લોકો
• 400તેમની હોસ્પિટલમાં પથારી
• 850કેમ્પની શાળામાં બાળકો
• 37સેવાના વર્ષો

બંદૂકો સામે અડગ

આ ક્લિનિક ચારસો પથારીવાળી હોસ્પિટલમાં ફેરવાઈ ગયું. ડૉ. અબ્દીની બે પુત્રીઓ, દેકો અને અમીનાએ વિદેશમાં તબીબી અભ્યાસ કર્યો. બંને દીકરીઓ પોતાની માતાની પડખે કામ કરવા પાછી આવી. સાથે મળીને તેઓએ શસ્ત્રક્રિયાઓ કરી અને સ્થાનિક નર્સોને તાલીમ આપી. તેઓએ આઠસો પચાસ બાળકો માટે પ્રાથમિક શાળા શરૂ કરી. મોટા ભાગના વિદ્યાર્થીઓ નાની છોકરીઓ હતી.

મે 2010માં સેંકડો ભારે હથિયારધારી લડવૈયાઓએ કેમ્પ પર હુમલો કર્યો. તેઓ એક ઉગ્રવાદી જૂથના હતા. લડવૈયાઓએ ટ્રકો અને મશીનગનથી હોસ્પિટલને ઘેરી લીધી. તેઓએ ડૉ. અબ્દીને ચાવીઓ સોંપી દેવાનો આદેશ આપ્યો. તેઓએ કહ્યું કે વૃદ્ધ સ્ત્રીને હોસ્પિટલ ચલાવવાનો કોઈ અધિકાર નથી.

ડૉ. અબ્દી સહેજ પણ ડગ્યા નહીં. તેમની પાસે બંદૂકો ન હતી, પણ તેમણે યુવાન કમાન્ડરની આંખોમાં જોયું. તેમણે તેને કહ્યું કે તેઓ દાયકાઓથી સોમાલિયાની સેવા કરી રહ્યાં છે. પછી તેમણે પૂછ્યું કે તેણે પોતાના લોકો માટે ક્યારેય શું કર્યું છે.

લડવૈયાઓએ ક્લિનિકમાં તોડફોડ કરી અને તેમને નજરકેદ કર્યા. પણ ડૉ. અબ્દીએ ગુપ્ત રીતે ફોન મેળવી લીધો. તેમણે વિશ્વભરના પત્રકારો, સહાય એજન્સીઓ અને સાથીઓને ફોન કર્યા. દરમિયાન કેમ્પની સેંકડો મહિલાઓએ વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું. તેઓએ બંદૂકધારીઓને ઘેરી લીધા અને તેમની મુક્તિની માંગ કરી.

ગુસ્સે ભરાયેલી માતાઓથી ઘેરાયેલા લડવૈયાઓ શરમાઈ ગયા. તેઓ પાછા હટી ગયા અને કેમ્પ છોડી દીધો. જતાં પહેલાં તો મિલિશિયા કમાન્ડરે ડૉ. અબ્દીને વિધિવત માફીપત્ર સુધ્ધાં લખી આપ્યો.

ડૉ. હાવા અબ્દીએ સાડત્રીસ વર્ષ વિસ્થાપિત પરિવારોની સંભાળ રાખવામાં વિતાવ્યા. ઓગસ્ટ 2020માં તોતેર વર્ષની વયે મોગાદિશુમાં તેમનું અવસાન થયું. તેમની પુત્રીઓ આજે પણ તેમના મિશનને આગળ ધપાવી રહી છે. ધૂળવાળી જમીનના એક ટુકડા પર, એક સ્ત્રીએ સાબિત કર્યું કે કરુણા યુદ્ધ કરતાં વધુ શક્તિશાળી છે.

ક્યારે શું થયું

1. 1983ડૉ. હાવા અબ્દી પોતાના પારિવારિક ફાર્મ પર એક ઓરડાનું ક્લિનિક ખોલે છે.
2. 1991ગૃહયુદ્ધ શરૂ થાય છે, અને વિસ્થાપિત પરિવારો તેમની જમીન પર આશરો લે છે.
3. 1992દુકાળ પડે છે, અને તેઓ ખોરાક ખરીદવા માટે પારિવારિક દાગીના વેચે છે.
4. 2010હથિયારધારી લડવૈયાઓ હોસ્પિટલ પર હુમલો કરે છે, પણ તેઓ જવાનો ઇનકાર કરે છે.
5. 2012તેમને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર માટે નામાંકિત કરવામાં આવે છે.
6. 202073 વર્ષની વયે ડૉ. અબ્દીનું અવસાન થાય છે, અને તેમની પુત્રીઓ ફાઉન્ડેશન સંભાળે છે.

આ વાર્તા ખાસ કેમ છે

મોટાભાગના રાહત કેમ્પ વિદેશી સહાય એજન્સીઓ અથવા સેનાઓ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. આ કેમ્પ એકલી સોમાલી મહિલા ડૉક્ટર અને તેમની પુત્રીઓ દ્વારા બનાવવામાં અને બચાવવામાં આવ્યો હતો.

દાયકાઓ સુધી, તેમણે નેવું હજાર લોકોને યુદ્ધખોરો, દુકાળ અને કબીલાની નફરતથી સુરક્ષિત રાખ્યા.

આપણે શું શીખી શકીએ

સ્રોત (અંગ્રેજીમાં)

• The GuardianThe doctor undaunted by Somalia's insurgents
• Face2Face AfricaThe heroic Hawa Abdi, one of Somalia's first female obstetricians who saved thousands during the civil war
• TEDMother and daughter doctor-heroes
• Dr. Hawa Abdi FoundationKeeping Hope Alive

હકીકત-ચકાસણી નોંધ: કેમ્પની વસ્તી 2010 થી 2011માં તેની ટોચ પર લગભગ 90,000 નોંધાઈ હતી, જોકે દુષ્કાળ અને સંઘર્ષ સાથે આ સંખ્યા બદલાતી રહી. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર મે 2010ના હુમલામાં લડવૈયાઓની સંખ્યા સેંકડોથી 750 વચ્ચે હતી. તેમની બંને પુત્રીઓ ડૉક્ટર છે: દેકો મોહમ્મદ (જેમને દેકો અદન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) અને અમીના મોહમ્મદ. “અમારો મત” વાળી લીટીઓ અમારું પોતાનું અર્થઘટન છે. બાકીનું બધું ઉપરના સ્રોતોમાંથી છે.