आपली वीज स्वतः विकणारी गावं

गोष्ट

इंडोनेशियाच्या बऱ्याच भागात रात्र म्हणजे अंधार. 2012 मध्ये दर तीनपैकी एकापेक्षा जास्त लोकांना ग्रिडची वीज मिळत नव्हती. बरेच जण दुर्गम गावांमध्ये राहत, कोणत्याही वीजवाहिनीपासून खूप दूर.

त्री मुम्पुनी IBEKA नावाची संस्था चालवतात. त्यांचे पती, इस्कंदर कुंतोअदजी नावाच्या अभियंत्यांनी, ती 1992 मध्ये सुरू केली. ही संस्था ओढ्यांवर छोटी वीज केंद्रं उभारते. पाणी एक टर्बाइन फिरवतं, आणि टर्बाइन वीज तयार करतं.

गावाच्या मालकीचं वीज केंद्र

आधीचे बरेच प्रकल्प अयशस्वी झाले होते. जर्मनीतल्या एका मदत संस्थेला 1,000 पेक्षा जास्त अशी छोटी जलविद्युत केंद्रं आढळली जी लोकांनी सोडून दिली होती. ती चालू ठेवणारं कोणीच नव्हतं.

IBEKA वेगळ्या पद्धतीने काम करते. ती आधी गावाशी बोलते. गावकरी केंद्र उभारायला हातभार लावतात आणि ते चालवायला शिकतात. गावाची एक सहकारी संस्था त्याची मालक असते. IBEKA मदतीसाठी सुमारे 18 महिने तिथे राहते.

मुम्पुनी म्हणतात की प्रत्येक केंद्राची काळजी घेण्यासाठी एक सामुदायिक गट हवाच.

सरकारला वीज विकणं

मग एक मोठी कल्पना आली. गावाचं केंद्र राष्ट्रीय ग्रिडलाही वीज देऊ शकत होतं. गावकरी सरकारी वीज कंपनीला, जिला PLN म्हणतात, वीज विकू शकत होते. पण PLN ला ती विकत घेणं बंधनकारक नव्हतं.

IBEKA ने दहा वर्षं पाठपुरावा केला. त्या प्रयत्नांमुळे कायदा बदलायला मदत झाली. आता PLN ला छोट्या जलविद्युत केंद्रांकडून वीज विकत घ्यावीच लागते.

2005 मध्ये चिंता मेकार गावाने सुमारे 1,80,000 डॉलर खर्चाचं एक केंद्र सुरू केलं. ते 120 किलोवॅट वीज तयार करतं. गावाचा एक उद्योग ही वीज PLN ला विकतो. पैसा गावातच राहतो.

सगळ्यात आधी मी बर्फासाठी एक फ्रिज आणि माझ्या मुलांसाठी एक टीव्ही घेईन.दाऊद कपादिंग मलाहिना, आजोबा, सुम्बा बेट, Asia Calling ला, 2011

• 1,000+सोडून दिलेली केंद्रं, जी जर्मन मदत संस्थेला आढळली
• 10 वर्षंएक कायदा बदलण्याच्या प्रयत्नात
• 54,000लोकांना फायदा, 2012 पर्यंत

सुम्बावर प्रकाश

2011 मध्ये सुम्बा बेटावरच्या उम्बुरुंदी इथे एक केंद्र उभारलं जात होतं. तिथपर्यंतचा रस्ता खडबडीत आहे. सगळ्यात जवळचं शहर चार तासांपेक्षाही जास्त दूर आहे.

दाऊद कपादिंग मलाहिना यांच्याकडे फक्त घरी बनवलेला तेलाचा दिवा होता. ते म्हणाले की त्याच्या उजेडात त्यांची मुलं वाचू शकत नाहीत. विजेमुळे मुलं अभ्यास करू शकतील, आणि महिला रात्री विणकाम करू शकतील.

प्रत्येक केंद्र टिकत नाही

एका गावात एका कंपनीने नदीच्या वरच्या बाजूची जमीन विकत घेतली. तिथे तिने गोल्फचं मैदान बांधलं. टर्बाइनपर्यंत कमी पाणी पोहोचू लागलं, आणि ते बंद पडलं. मुम्पुनी कबूल करतात की त्यांची काही केंद्रं आता चालत नाहीत.

तरीही 2012 पर्यंत IBEKA ने ग्रिडपासून वेगळी 57 केंद्रं आणि ग्रिडला जोडलेली चार केंद्रं उभारली होती. त्याच वर्षी ब्रिटनमधल्या ॲशडेन या संस्थेने या गटाला पुरस्कार दिला.

केव्हा काय घडलं

1. 1992इंडोनेशियात IBEKA ची स्थापना.
2. 2005चिंता मेकारमध्ये केंद्र सुरू, जे PLN ला वीज विकतं.
3. 2011सुम्बावर एक केंद्र उभारलं जात आहे.
4. 2012IBEKA ला ॲशडेन पुरस्कार मिळतो.

ही गोष्ट खास का आहे

स्वच्छ ऊर्जेचे अनेक प्रकल्प उभारले जातात आणि मग सोडून दिले जातात. ही गोष्ट फीत कापल्यानंतर केंद्राचा मालक कोण, याबद्दल आहे. इथे गावकऱ्यांना फक्त प्रकाश मिळाला नाही. त्यांना एक छोटा व्यवसाय मिळाला आणि तो चालवण्यात आपलं म्हणणं मांडण्याचा हक्क मिळाला.

ही संथ कामाचीही गोष्ट आहे. एक नियम बदलण्यासाठी IBEKA ने दहा वर्षं पाठपुरावा केला. आणि ही प्रामाणिक आहे: काही केंद्रं अयशस्वी झाली.

आपण काय शिकू शकतो

स्रोत (इंग्रजीत)

• Ashden AwardsIBEKA: Community-owned micro hydro
• Inter Press ServiceMicro Hydels Power Indonesia's Green Energy Plans
• Asia CallingMicro-hydro Bringing Electricity to Millions of Remote Indonesians

तथ्य-तपासणी टीप: व्याप्तीबद्दल स्रोतांमध्ये मतभेद आहेत. ॲशडेन आणि IPS (दोन्ही 2012) 61 केंद्रं आणि सुमारे 54,000 लोक सांगतात. Asia Calling (2011) सुमारे 50 टर्बाइन आणि पाच लाख लोक सांगतं, म्हणून तो आकडा घेतलेला नाही. ॲशडेन आणि IPS 54,000 वर सहमत आहेत. ग्रिडच्या विजेशिवाय असलेल्या लोकांचं प्रमाण एक तृतीयांशपेक्षा जास्त (ॲशडेन), 35 टक्के (IPS) आणि जवळपास 40 टक्के (Asia Calling) सांगितलं आहे. ॲशडेन इस्कंदर कुंतोअदजी यांना 1992 मध्ये IBEKA चे संस्थापक आणि मुम्पुनी यांना कार्यकारी संचालक म्हणतं; काही इतर प्रोफाइल 1993 सांगतात किंवा त्यांना सह-संस्थापक म्हणतात, म्हणून गोष्टीत दोघांची नावं आहेत. चिंता मेकारचं मासिक उत्पन्न (सुमारे 600 युरो, Asia Calling कडून) घेतलेलं नाही, कारण ॲशडेन प्रति किलोवॅट-तास दर देतं. 2011 च्या बातमीच्या वेळी उम्बुरुंदीचं केंद्र अजून उभारलं जात होतं. सगळे आकडे 2011 आणि 2012 चे आहेत, आणि केंद्रांची सध्याची स्थिती तपासलेली नाही. मुम्पुनी यांच्यावरची Ashoka ची पानं उघडू शकली नाहीत. “आमचं मत” असलेल्या ओळी आमचं स्वतःचं विश्लेषण आहे. बाकी सर्व माहिती वरील स्रोतांमधून घेतली आहे.